Wstrzymanie wypłaty dotacji w programie „Czyste Powietrze”

Program „Czyste Powietrze” od lat stanowi jedno z najważniejszych narzędzi wspierających termomodernizację budynków mieszkalnych w Polsce. Jest skierowany do właścicieli i współwłaścicieli budynków jednorodzinnych oraz lokali mieszkalnych wyodrębnionych w takich budynkach, posiadających odrębną księgę wieczystą. W ramach programu możliwe jest uzyskanie dofinansowania m.in. na kompleksową termomodernizację budynku, wymianę nieefektywnych źródeł ciepła (tzw. „kopciuchów”) na nowoczesne i ekologiczne systemy grzewcze, a także wykonanie obowiązkowej oceny energetycznej budynku wraz z doborem optymalnych rozwiązań zwiększających jego efektywność energetyczną.

W ostatnich miesiącach obserwuje się jednak wzrost liczby przypadków, w których beneficjenci spotykają się z odmową wypłaty kolejnych transz dofinansowania lub znacznym obniżeniem wysokości wcześniej przyznanej dotacji już na etapie rozliczania inwestycji. Dla wielu osób oznacza to konieczność samodzielnego pokrycia znacznej części kosztów przedsięwzięcia, pomimo wcześniejszego zawarcia umowy o dofinansowanie i realizacji inwestycji w przekonaniu, że przyznane środki zostaną wypłacone.

Powstaje zatem pytanie, czy Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej może dowolnie odmówić wypłaty środków, mimo zawartej umowy o dofinansowanie. Odpowiedź brzmi -nie. Choć Fundusz jest uprawniony do weryfikacji prawidłowości realizacji przedsięwzięcia oraz spełnienia warunków określonych w programie i umowie, odmowa wypłaty dofinansowania musi opierać się na konkretnych podstawach prawnych i faktycznych. Nie może mieć charakteru arbitralnego ani pozostawać w sprzeczności z postanowieniami zawartej umowy oraz zasadami wynikającymi z prawa cywilnego i administracyjnego.

Dlaczego Fundusz odmawia wypłaty środków?

Najczęściej wskazywanymi przez Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przyczynami odmowy wypłaty całości lub części dofinansowania są:

1. uznanie kosztów inwestycji za nierynkowe lub zawyżone,

2. zakwestionowanie wysokości wydatków poniesionych przez beneficjenta,

3. powoływanie się na limity kosztów wprowadzone już po zawarciu umowy o dofinansowanie,

4. stwierdzenie niezgodności dokumentacji lub zakresu wykonanych prac z warunkami programu.

W praktyce wielu beneficjentów realizowało inwestycje zgodnie z zasadami programu obowiązującymi w dniu zawarcia umowy o dofinansowanie, ponosząc przy tym znaczne nakłady finansowe i zawierając umowy z wykonawcami w zaufaniu do obowiązujących regulacji. Dopiero na etapie rozliczenia przedsięwzięcia Fundusz odmawiał wypłaty całości lub części przyznanej dotacji, powołując się m.in. na rzekomo zawyżone ceny materiałów lub usług, nieprzewidziane wcześniej limity kosztów albo odmienne zasady oceny kwalifikowalności wydatków.

Szczególne wątpliwości budzi praktyka stosowania do wcześniej zawartych umów nowych limitów kosztów lub kryteriów oceny, które weszły w życie już po podpisaniu umowy o dofinansowanie. Tego rodzaju działania mogą pozostawać w sprzeczności z zasadą pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz zasadą pacta sunt servanda, zgodnie z którą zawarte umowy powinny być wykonywane zgodnie z ich treścią obowiązującą w chwili ich zawarcia.

Wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 29 maja 2026 r., sygn. I C 353/26

Istotne znaczenie dla podobnych spraw może mieć wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 29 maja 2026 r., sygn. akt I C 353/26.

Sprawa dotyczyła beneficjentów programu „Czyste Powietrze”, którym po zakończeniu inwestycji odmówiono wypłaty około 40 000 zł przyznanego dofinansowania. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uznał, że koszt wymiany drzwi był zawyżony i nie odpowiadał cenom rynkowym, co w ocenie Funduszu uzasadniało odmowę wypłaty środków.

Sąd nie podzielił argumentacji Funduszu i zasądził na rzecz beneficjentów dochodzoną kwotę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zwrotem kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazano, że samo twierdzenie o zawyżeniu ceny nie może stanowić wystarczającej podstawy odmowy wypłaty dotacji. To na Funduszu spoczywa ciężar wykazania, że poniesione koszty rzeczywiście odbiegały od realiów rynkowych. Z kolei beneficjenci przedstawili dokumentację potwierdzającą poniesienie wydatków oraz prawidłową realizację inwestycji zgodnie z warunkami zawartej umowy.

W konsekwencji Sąd uznał, że brak było podstaw do arbitralnej odmowy wypłaty dofinansowania po prawidłowym wykonaniu przez beneficjentów zobowiązań wynikających z umowy.

Choć wyrok nie jest jeszcze prawomocny i nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, może mieć istotne znaczenie dla kształtowania praktyki orzeczniczej w sprawach dotyczących programu „Czyste Powietrze”. Orzeczenie pokazuje, że decyzje Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej podlegają kontroli sądowej, a beneficjenci nie są pozbawieni możliwości skutecznego dochodzenia swoich praw przed sądem powszechnym.

Jak można bronić się przed odmową wypłaty dotacji?

W przypadku odmowy wypłaty całości lub części dofinansowania warto w pierwszej kolejności wystąpić do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej o przedstawienie szczegółowego uzasadnienia zajętego stanowiska, a także jeżeli okoliczności sprawy na to pozwalają – wezwać Fundusz do wykonania zobowiązań wynikających z zawartej umowy.

Jeżeli Fundusz podtrzymuje odmowę wypłaty środków, beneficjent może rozważyć dochodzenie swoich roszczeń na drodze postępowania cywilnego. Fundusz jako strona umowy, zobowiązany jest wykonywać swoje obowiązki zgodnie z zasadą lojalności kontraktowej, dobrą wiarą oraz przepisami Kodeksu cywilnego dotyczącymi odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.

Sama odmowa wypłaty dotacji nie przesądza jeszcze o jej zgodności z prawem. Każdy przypadek powinien zostać poddany indywidualnej ocenie z uwzględnieniem treści zawartej umowy, regulaminu programu obowiązującego w dniu jej zawarcia oraz całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego.

Każdy przypadek wymaga jednak odrębnej analizy prawnej. Ocena zasadności stanowiska Funduszu powinna uwzględniać zarówno postanowienia umowy o dofinansowanie, jak i okoliczności faktyczne konkretnej sprawy. W wielu sytuacjach szybka konsultacja z profesjonalnym pełnomocnikiem pozwala właściwie ocenić szanse powodzenia oraz podjąć odpowiednie działania zmierzające do ochrony praw beneficjenta.

W jaki sposób możemy pomóc?

Nasza Kancelaria świadczy kompleksową pomoc prawną w sprawach dotyczących programu „Czyste Powietrze”. Zakres wsparcia obejmuje w szczególności:

1. analizę dokumentacji oraz postanowień umowy o dofinansowanie,

2. ocenę zasadności odmowy wypłaty całości lub części przyznanych środków,

3. sporządzanie wezwań do wykonania umowy, wezwań do zapłaty oraz pism kierowanych do Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,

4. reprezentację beneficjentów w kontaktach i negocjacjach z Funduszem,

5. prowadzenie postępowań sądowych dotyczących dochodzenia należnego dofinansowania wraz z odsetkami oraz innymi przysługującymi roszczeniami.

Jeżeli spotkali się Państwo z odmową wypłaty całości lub części dofinansowania albo z obniżeniem przyznanej dotacji na etapie rozliczenia inwestycji, warto poddać sprawę indywidualnej analizie prawnej. Pozwala ona ocenić, czy stanowisko Funduszu znajduje oparcie w zawartej umowie i obowiązujących przepisach oraz jakie środki prawne mogą zostać wykorzystane w celu ochrony interesów beneficjenta.