Sankcja kredytu darmowego (SKD)

Coraz więcej kredytobiorców decyduje się dochodzić swoich praw wobec banków i instytucji pożyczkowych. Jeszcze kilka lat temu najwięcej mówiło się o kredytach frankowych, dziś natomiast dynamicznie rośnie zainteresowanie sankcją kredytu darmowego (SKD). Jest to rozwiązanie przewidziane w ustawie o kredycie konsumenckim, które może pozbawić kredytodawcę prawa do odsetek, prowizji oraz innych kosztów kredytu.

W praktyce oznacza to, że w przypadku naruszenia przez bank obowiązków informacyjnych lub innych wymogów wynikających z przepisów prawa, konsument może zostać zobowiązany jedynie do zwrotu otrzymanego kapitału. Wszystkie pozostałe koszty kredytu powinny zostać zwrócone lub nie podlegać dalszej spłacie.

W ostatnich latach znaczenie sankcji kredytu darmowego znacząco wzrosło za sprawą licznych wyroków sądów krajowych oraz orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Coraz częściej okazuje się, że umowy kredytowe zawierają błędy, które mogą otworzyć konsumentowi drogę do odzyskania nawet kilkunastu lub kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Czym jest sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego została uregulowana w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Stanowi ona szczególną ochronę konsumenta w sytuacji, gdy kredytodawca nie dopełni obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Mechanizm działania jest prosty. Jeżeli bank lub firma pożyczkowa naruszy przepisy ustawy, konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W konsekwencji kredyt staje się nieoprocentowany i wolny od wszelkich kosztów związanych z jego udzieleniem.

Oznacza to, że kredytobiorca zwraca wyłącznie kwotę faktycznie otrzymanego kapitału, bez obowiązku zapłaty odsetek, prowizji, opłat przygotowawczych, kosztów administracyjnych, innych kosztów przewidzianych w umowie.

Jakie kredyty obejmuje sankcja kredytu darmowego?

Nie każdy kredyt pozwala na zastosowanie SKD.

Najczęściej sankcja kredytu darmowego dotyczy:

1. kredytów gotówkowych,

2. kredytów konsumenckich,

3. pożyczek udzielanych przez banki,

4. pożyczek udzielanych przez instytucje pożyczkowe,

5. kredytów ratalnych,

6. kredytów przeznaczonych na zakup samochodu,

7. kredytów konsolidacyjnych spełniających przesłanki ustawowe.

Co do zasady przepisy znajdują zastosowanie do umów zawieranych z konsumentami, których wartość nie przekracza ustawowego limitu określonego w ustawie o kredycie konsumenckim (obecnie 255 550 zł lub równowartości tej kwoty w walucie obcej).

Nie oznacza to jednak, że każda umowa kredytowa automatycznie daje podstawę do zastosowania sankcji. Konieczne jest wykazanie naruszenia obowiązków wynikających z ustawy.

Kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Najczęściej podstawą zastosowania SKD są błędy popełnione przez kredytodawcę już na etapie zawierania umowy. Do najczęściej spotykanych naruszeń należą:

1. Nieprawidłowe określenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO)

Jednym z podstawowych obowiązków banku jest prawidłowe przedstawienie rzeczywistego kosztu kredytu. Jeżeli RRSO zostało wyliczone błędnie albo przedstawione w sposób mogący wprowadzać konsumenta w błąd, może to stanowić podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

2. Brak wymaganych informacji w umowie

Ustawa szczegółowo określa elementy, które muszą znaleźć się w umowie kredytu konsumenckiego.

Brak choćby części wymaganych informacji może skutkować możliwością zastosowania SKD.

Przykładowo chodzi o zasady spłaty kredytu lub wysokość wszystkich kosztów.

3. Nieprawidłowe naliczanie kosztów kredytu

Część spraw dotyczy sytuacji, w których kredytodawca pobiera opłaty, które nie zostały prawidłowo opisane albo zostały naliczone w sposób sprzeczny z ustawą. Sądy coraz częściej badają, czy konsument rzeczywiście został poinformowany o wszystkich kosztach związanych z zawarciem umowy.

4. Naruszenie obowiązków informacyjnych

Kredytodawca ma obowiązek przekazać konsumentowi jasne, zrozumiałe i kompletne informacje przed podpisaniem umowy. Brak przejrzystości, nieczytelne postanowienia lub niepełne informacje mogą prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Czy każdy błąd banku powoduje zastosowanie SKD?

Nie każde uchybienie ze strony Banku automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Sądy badają przede wszystkim, czy naruszenie dotyczy obowiązków wskazanych w ustawie oraz czy miało wpływ na możliwość podjęcia przez konsumenta świadomej decyzji o zawarciu umowy. W ostatnich latach można jednak zauważyć wyraźną tendencję do bardziej rygorystycznej oceny działań kredytodawców. Zarówno sądy krajowe, jak i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej podkreślają, że obowiązki informacyjne wobec konsumenta mają fundamentalne znaczenie. Nie mogą być traktowane wyłącznie jako formalność.

Jak skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Samo stwierdzenie, że umowa kredytowa zawiera błędy, nie oznacza jeszcze automatycznego zastosowania sankcji kredytu darmowego. Aby skorzystać z ochrony przewidzianej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, konieczne jest podjęcie określonych działań. W praktyce postępowanie najczęściej obejmuje kilka etapów, tj.:

Krok 1. Analiza umowy kredytowej

Krok 2. Złożenie oświadczenia o skorzystaniu z SKD

Krok 3. Stanowisko banku

Krok 4. Postępowanie sądowe

Termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego

Zgodnie z ustawą konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego w terminie jednego roku od dnia wykonania umowy. Pojęcie „wykonania umowy” było przedmiotem licznych sporów sądowych. W praktyce najczęściej przyjmuje się, że chodzi o moment całkowitej spłaty kredytu, choć w orzecznictwie pojawiały się również odmienne stanowiska. Właśnie dlatego każda sprawa powinna zostać przeanalizowana indywidualnie. Nie warto zwlekać z oceną umowy. Im wcześniej zostanie ona przeanalizowana, tym mniejsze ryzyko utraty możliwości dochodzenia swoich praw.

Podsumowanie

Sankcja kredytu darmowego jest jednym z najsilniejszych instrumentów ochrony konsumentów przewidzianych przez polskie prawo. Jeżeli bank lub instytucja pożyczkowa naruszyły obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim, kredytobiorca może uzyskać prawo do spłaty wyłącznie pożyczonego kapitału, bez odsetek, prowizji i innych kosztów.